Advies- en ingenieursbureau voor ruimte, milieu en infrastructuur

Op de hoogte blijven

Voor het tijdschrift ‘De Onderbouwing’ schreef Sandra Brouwer het volgende artikel onder de titel "Uit de school geklapt"

Afstudeerder: Sandra Brouwer
Studie: Construction, Management & Engineering. TU Delft
Afstudeeronderzoek: Building on tunnels – suggestions to improve the decision making process
Waar: Uitgevoerd bij advies- en ingenieursbureau Hompe & Taselaar BV.
Begeleiding: Prof. Ir. J.W. Bosch, drs. M. Leijten, Prof. Mr. Dr. H.D. Ploeger, drs. F. Taselaar.

Als je de techniek buiten beschouwing laat, is bouwen op een tunnel altijd een optie. Er zijn geen regels of richtlijnen die gebiedsontwikkeling op een tunnel verbieden. Het heeft juist verschillende voordelen. Het ondergronds brengen van ingeklemde infrastructuur maakt uitbreiding mogelijk en biedt verlichting voor omwonenden. Bovendien strookt het met de wens van veel gemeenten om nieuwe functies binnen bestaand stedelijk gebied te ontwikkelen. Toch wordt er niet vaak op een tunnel gebouwd, waarom niet? Sandra Brouwer, afstudeerder aan de TU Delft, is van mening dat het hem zit in het besluitvormingsproces. Zij onderzocht hoe dat proces ingestoken kan worden zodat men vaker besluit op een tunnel te bouwen.

Waarom zou men niet op een tunnel willen bouwen?
Er zijn verschillende aspecten die het besluitvormingsproces - gaan we wel of niet op de tunnel bouwen? - erg complex maken. Zo moet er rekening worden gehouden met de externe veiligheid. Voor alle infrastructuur wordt een veiligheidszone bepaald aan de hand van een kwantitatieve risicoanalyse. Veiligheidsrichtlijnen zeggen vervolgens dat er binnen dat gebied geen kwetsbare bebouwing gerealiseerd mag worden. Buiten de veiligheidszone zijn er echter geen beperkingen voor gebiedsontwikkeling. Dit betekent dat als de tunnel zo veilig wordt uitgevoerd dat de veiligheidszone volledig afwezig is (bijvoorbeeld door geen gevaarlijke stoffen toe te staan in de tunnel), er vanuit veiligheidsrichtlijnen geen beperkingen zijn voor het bouwen op tunnels.

Naast de veiligheid, spelen ook juridische aspecten een rol in het besluitvormingsproces. De eigendomsverhoudingen zijn niet vanzelfsprekend. Er moet een zakelijk recht, zoals een recht van opstal, worden verstrekt om gelaagd eigendom mogelijk maken. Daarnaast is het besluit afhankelijk van financiële en sociale voordelen. De directe opbrengsten van de gebiedsontwikkeling op de tunnel en de bijbehorende kosten kunnen verrekend worden binnen de Wet Ruimtelijke Ordening. Maar goed functionerende infrastructuur dient een groter belang dan men kan vertalen naar directe opbrengsten en kosten. Ook deze zaken moeten worden meegewogen.

Moeilijkheden overwinnen
Sandra’s onderzoek richtte zich op het verbeteren van het complexe besluitvormingsproces. Daartoe stelde ze vast dat het samenspel van actoren de rode draad is in de complexiteit. Het is niet mogelijk één partij te benoemen die beslissingen kan nemen zonder dat dit effect heeft op de belangen en doelen van andere partijen. Verbeteringen in het besluitvormingsproces moeten zich dus hierop richten.

Procesmanagement beschrijft dat kwaliteit voor een project met grote wederzijdse afhankelijkheden behaald wordt door de belangen van betrokken partijen zoveel mogelijk tegemoet te komen. Om dit te bereiken stelt Sandra vier hoofdstrategieën voor.
Allereerst moet men sturen op een open proces. De betrokkenheid van verschillende partijen verrijkt het resultaat en zorgt ervoor dat diverse belangen worden behartigd. Ten tweede is het van belang de kernwaarden van de betrokken partijen te beschermen. Er moet gezocht worden naar oplossingen waarin alle partijen zich kunnen vinden. De derde strategie is het waarborgen van de voortgang van het proces. Bij bouwen op tunnels kan het financiële voordeel een extra motivatie zijn voor een snel proces, omdat de winst uit gebiedsontwikkeling zal verminderen met de tijd. Tot slot is het van belang de inhoud van het proces te waarborgen. Zonder inhoudelijke beslissingen kunnen partijen zich terugtrekken, omdat ze geen affiniteit met de beslissing hebben. Risicoanalyses zijn hierbij goede hulpmiddelen.

Verbetersuggesties voor het besluitvormingsproces
Om bij een praktijkproject te bepalen in hoeverre de strategieën worden toegepast, heeft Sandra vijfentwintig indicatoren opgesteld. De strategie ‘kernwaarden beschermen’ vereist bijvoorbeeld dat partijen bij aanvang van het project hun kernwaarden kenbaar maken. Voor het waarborgen van de inhoud (derde strategie) is het van belang dat experts worden onderscheiden van stakeholders.

Aan de hand van de indicatoren heeft Sandra bij twee praktijkprojecten (Spoorzone Delft en Zuidas Amsterdam) het besluitvormingsproces geanalyseerd. Dit leverde verschillende verbetersuggesties op:

  • Gebruik procesmanagement vanaf de start van het proces.
  • Concentreer op de winstmogelijkheden van het bouwen op tunnels. Gebiedsontwikkeling op de tunnel levert mogelijk meer geld op voor het project, maar het kan ook de kwaliteit van het gebied verhogen. Het dak van de tunnel is bovendien vaak een toplocatie voor een gebouw.
  • Zorg ervoor dat alle beslissende partijen binnen de projectorganisatie vertegenwoordigd zijn. Beslissingen omtrent bouwen op tunnels kunnen niet door één partij genomen worden, omdat dit buiten een eenzijdige expertise en autoriteit gaat.
  • Zorg voor een transparant risicoprofiel. Risico’s leiden niet alleen tot onzekerheid in mogelijke kosten en schade, maar vaak ook tot angst op een verslechterde samenwerking. Een collectief risicomanagementplan kan uitkomst bieden.

De afweging om op een tunnel te bouwen moet voor ieder type infrastructuur hetzelfde gemaakt worden.
Wanneer het besluitvormingsproces van een project op deze punten wordt verbeterd, is het eenvoudiger om te besluiten op een tunnel te bouwen. Of dat ook gebeurt, is natuurlijk een tweede.

REFLECTIE
Door Drs. M. (Martijn) Leijten, TU Delft; Faculteit Techniek, Bestuur en Management; Afdeling Multi-Actor Systems
"Het afstudeeronderzoek van Sandra Brouwer toont vóór alles dat de complexiteit van het bouwen op tunnels niet louter van technische aard is, maar vooral van organisatorische en juridische. Technische complexiteit is vaak met technisch vernuft op te lossen, maar besluitvorming en jurisdictie vereisen geheel andere benaderingen. Juridische eigendomsverhoudingen en (risico)aansprakelijkheden betrekken onvermijdelijk veel partijen bij een project, die daar vanuit hun eigen belang in zitten. Deze fragmentatie maakt van het totstandkomingsproces van bebouwing op tunnels een ingewikkelde puzzeltocht, met daarin onaantastbare kernwaarden, wetten en regels en percepties en opinies. Het maakt de totstandkoming ook voor een deel minder exact en controleerbaar dan veel ingenieurs gewend zijn. Techniek, recht en bestuur zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Sandra Brouwer maakt ons hier in haar onderzoek uitstekend van bewust."

Terug naar nieuws

Back To Top